Kiedy zatrudnianie cudzoziemca nie wymaga uzyskania zezwolenia na pracę?

Zgodnie z ogólną zasadą, pracodawca ma obowiązek uzyskać zezwolenie dla zatrudnienia cudzoziemca w Polsce. Od tej reguły występują jednak liczne wyjątki. 

Przedsiębiorcy często nie mają pewności kiedy mogą, bez zezwolenia na pracę, powierzyć wykonywanie pracy obcokrajowcom spoza UE, Szwajcarii lub państw członkowskich EOG. Pracodawcy powinni dokonać szczegółowej analizy każdej tego typu sprawy, aby nie narazić się na kary administracyjne nakładane przez m.in. Państwową Inspekcję Pracy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Straż Graniczną lub Urząd Skarbowy.

Trzeba pamiętać o tym, że nawiązanie współpracy tylko z niektórymi grupami cudzoziemców nie wymaga od pracodawcy uzyskania zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy.

Status pobytowy uprawniający
do wykonywania pracy bez zezwolenia

Przepisy pozwalają zatrudnić bez zezwolenia na pracę tych cudzoziemców, którzy zamieszkują w Polsce na stałe i posiadają odpowiednie tytułu pobytowe, udokumentowali swoje polskie pochodzenie lub zostało im udzielone zezwolenie na pobyt czasowy na przykład w celu tzw. połączenia z rodziną.

Zgodnie z art. 87 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r. (Zobacz: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/) do wykonywania pracy na terytorium kraju uprawnione są m.in. osoby, które w Polsce posiadają:

• zezwolenie na pobyt stały lub rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej;
• status uchodźcy lub udzielono im ochrony uzupełniającej;
• zgodę na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany;
• ochronę czasową;
• zezwolenie na pobyt czasowy w związku z małżeństwem z obywatelem polskim lub w celu pobytu z rodziną cudzoziemca;
• zezwolenie na pobyt czasowy dla ofiar handlu ludźmi;
• zezwolenie na pobyt czasowy w celu prowadzenia badań naukowych;
• ważną Kartę Polaka.

Pracodawca może zatem podpisać z cudzoziemcem np. umowę o pracę lub umowę zlecenia bez konieczności uzyskiwania zezwolenia na pracę jeżeli kandydat przedstawi pracodawcy dokument potwierdzający, że posiada on jeden z w/w statusów.

W przypadku posiadaczy zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE albo zezwolenia na pobyt stały możliwe będzie zawarcie umowy na czas nieokreślony, natomiast w innych sytuacjach okres ważności umowy może być ograniczony np. końcem ważności karty pobytu czasowego lub Karty Polaka.

Należy podkreślić, że samo posiadanie ważnej Karty Polaka nie uprawnia cudzoziemca do legalnego pobytu w Polsce. Przed zatrudnieniem osoby posiadającej taki dokument pracodawca powinien sprawdzić na jakiej podstawie obcokrajowiec przebywa na terenie RP.

Najczęściej spotykane tytułu pobytowe obcokrajowców-posiadaczy Karty Polaka to ważna wiza D18 (czyli wiza krajowa wydana  w celu korzystania z uprawnień wynikających z posiadania Karty Polaka), pobyt w ramach ruchu bezwizowego lub stempel urzędu wojewódzkiego w paszporcie cudzoziemca potwierdzający złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały.

Studenci, absolwenci, naukowcy,
artyści i sportowcy

Katalog grup obcokrajowców, których można zatrudniać na takich samych zasadach jak obywateli polskich, rozszerza także Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2015 r. w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę. (Zobacz: http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/)

W/w rozporządzenie wymienia cudzoziemców, którzy m.in.:

• ukończyli polskie szkoły ponadgimnazjalne (w tym szkoły policealne), stacjonarne studia wyższe lub stacjonarne studia doktoranckie na polskich uczelniach;
• są studentami stacjonarnych studiów wyższych lub stacjonarnych studiów doktoranckich na polskich uczelniach;
• wykonują pracę jako pracownicy naukowi w podmiotach, o których mowa w  przepisach o instytutach badawczych;
• uczestniczą w programach wymiany kulturalnej lub edukacyjnej, programach pomocy humanitarnej lub rozwojowej lub programach wakacyjnej pracy studentów, zorganizowanych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy;
• są nauczycielami języków obcych, wykonującymi pracę w przedszkolach, szkołach, placówkach, ośrodkach, zakładach kształcenia nauczycieli lub kolegiach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, lub w Ochotniczych Hufcach Pracy;
• wykonują indywidualnie lub w zespołach usługi artystyczne trwające do 30 dni w roku kalendarzowym;
• wygłaszają, do 30 dni w roku kalendarzowym, okazjonalne wykłady, referaty lub prezentacje o szczególnej wartości naukowej lub artystycznej;
• są sportowcami wykonującymi, do 30 dni w roku kalendarzowym, pracę dla podmiotu mającego siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z zawodami sportowymi;
• wykonują pracę w związku z wydarzeniami sportowymi rangi międzynarodowej, w związku ze skierowaniem przez odpowiednią międzynarodową organizację sportową.

Oprócz tego, konieczne jest potwierdzenie przez pracodawcę legalnego pobytu cudzoziemca zwolnionego z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na jednej z podstaw, o których mowa wyżej.

W zdecydowanej większości sytuacji dokumentami uprawniającymi do pobytu w Polsce są przykładowo:

• w przypadku studentów:
• decyzja o udzieleniu zezwolenia na pobyt czasowy w celu podjęcia lub kontynuacji studiów stacjonarnych lub
• wiza krajowa wydana w tym samym celu;
• w przypadku artystów i sportowców:
• paszport pozwalający na korzystanie z ruchu bezwizowego lub
• wiza krótkoterminowa Schengen wydana w celu prowadzenia działalności kulturalnej lub udziału w konferencjach bądź w celu udziału w imprezach sportowych.

Wiza „Poland. Business Harbour”

Przepisy związane z zatrudnieniem cudzoziemców zmieniają się wraz z nowymi wyzwaniami rynku pracy, a także są uwarunkowane sytuacją polityczną, społeczną oraz ekonomiczną.

Przykładem tego jest Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 20 listopada 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę. (Zobacz: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/)

Zostało ono przyjęte m.in. z myślą o obywatelach Białorusi przyjeżdżających do Polski w celu:

• podjęcia pracy w branży IT;
• prowadzenia startupu;
• przeniesienie małych, średnich lub dużych przedsiębiorstw IT na teren Polski.

Wobec tego bez zezwolenia na pracę można teraz zatrudniać posiadaczy ważnej wizy z adnotacją „Poland. Business Harbour”. 

Tylko w okresie ważności wizy z taką adnotacją cudzoziemiec może być zatrudniony przez pracodawcę bez konieczności uzyskiwania zezwolenia na pracę. Po tym okresie zezwolenie na pracę może być wymagane.

Pracownicy medyczni

Ogłoszony w 2020 roku stan epidemii wywołany wirusem SARS-CoV-2 wniósł wiele zmian we wszystkich sektorach gospodarki, w tym również w sprawach związanych z zatrudnieniem w Polsce pracowników medycznych z innych krajów.

Na podstawie wymienionego wyżej Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii (Zobacz: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/) od dnia 1 grudnia 2020 r. w związku z obowiązującym stanem epidemii wykonywać pracę bez zezwolenia mogą:

• lekarze lub lekarze dentyści, którzy posiadają prawo wykonywania zawodu na zasadach określonych przepisami ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty;
• osoby, których prawo wykonywania zawodu pielęgniarki lub położnej zostało przyznane lub stwierdzone zgodnie z przepisami ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej;
• uprawnieni do wykonywania zawodu ratownika medycznego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym.

To oznacza, że pracodawca powinien na początku zweryfikować np. prawo do wykonywania zawodu lekarza, a następnie legalność pobytu w Polsce, to jest w szczególności sprawdzić wizę, potwierdzić korzystanie z ruchu bezwizowego bądź innego dokumentu umożliwiającego pobyt na terenie RP. Dopiero po pozytywnej weryfikacji uprawnień i dokumentów można zawrzeć umowę i dopuścić takiego pracownika medycznego do wykonywania pracy.

Przedstawione powyżej przykłady są najczęściej spotykane w praktyce. Nie wyczerpują one jednak wszystkich możliwych sytuacji, w których polski ustawodawca pozwala na zatrudnienie cudzoziemca bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę.

Dokumenty potwierdzające zwolnienie cudzoziemca
z posiadania zezwolenia na pracę

Dla potwierdzenia czy dany cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy bez zezwolenia koniecznym jest uzyskanie do wglądu oryginału dokumentu lub dokumentów stanowiących podstawę do zwolnienia z tego obowiązku. 

Takimi dokumentami mogą być przykładowo:

• dyplom ukończenia polskiej uczelni wyższej w trybie stacjonarnym;
• legitymacja studencka oraz aktualne zaświadczenie z uczelni potwierdzające posiadanie statusu studenta studiów stacjonarnych;
• ważna wiza D21 (tj. krajowa wiza wydana ze względów humanitarnych);
• ważna karta pobytu wraz decyzją o udzieleniu cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach z dnia 12 grudnia 2013 r. (tj. w celu pobytu z małżonkiem-obywatelem RP);
• inne dokumenty w zależności od tego, na jakie okoliczności cudzoziemiec się powołuje w tej sprawie.

Podkreślamy, że zwolnienie cudzoziemca z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę nie oznacza, że ten cudzoziemiec przebywa w Polsce legalnie. Wobec powyższego w większości przypadków koniecznym jest uzyskanie odpowiedniego tytułu pobytowego, to jest m.in.:

• wizy krajowej lub wizy Schengen (z wyjątkiem wizy wydanej w celu turystycznym lub w celu korzystania z ochrony czasowej);
• paszportu uprawniającego do korzystania z ruchu bezwizowego w terminie 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu (np. jest to paszport biometryczny obywatela Ukrainy lub obywatela Gruzji),
• paszportu uprawniającego do korzystania z ruchu bezwizowego bez konieczności zachowania 180-dniowego limitu (dotyczy np. obywateli Japonii, Meksyku oraz Izraela);
• odcisku stempla urzędu wojewódzkiego w paszporcie, który potwierdza złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, pobyt stały lub pobyt rezydenta długoterminowego UE z zachowaniem ustawowego terminu;
• ważnej karty pobytu wraz decyzją o udzieleniu cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 144 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach z dnia 12 grudnia 2013 r. (tj. w celu w celu kształcenia się na studiach);
•  innego dokumentu uprawniającego do wjazdu i pobytu na terytorium Polski.

W razie jakichkolwiek wątpliwości lub pytań związanych z powierzeniem pracy cudzoziemcom – zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią. Przeanalizujemy czy posiadane przez obcokrajowca dokumenty stanowią podstawę do zwolnienia z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę, czy też nie są wystarczające. Doradzimy w jaki sposób można zatrudnić cudzoziemca oraz pomożemy w uzyskaniu wszelkich niezbędnych dokumentów.

Przygotowali:

Liudmyla Bartkiv

doradca ds. migracji

Piotr Sawicki

adwokat