Co grozi pracodawcy za nielegalne powierzanie wykonywania pracy cudzoziemcom?

Pracodawcy muszą dopilnować, aby powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcom odbyło się zgodnie z przepisami prawa. Ciąży na nich wiele obowiązków, których niedopełnienie może skutkować odpowiedzialnością cywilną, administracyjną, a nawet karną.

Do legalnego powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi w większości przypadków nie wystarczy zgodna z prawem podstawa jego zatrudnienia (umowa o pracę, umowa cywilnoprawna lub kontrakt menedżerski).

Cudzoziemiec oprócz legalnego zatrudnienia musi posiadać także prawo legalnego pobytu na terenie Polski.

Na czym polega nielegalne powierzenie wykonywania pracy?

Powierzenie cudzoziemcowi nielegalnego wykonywania pracy zostało zdefiniowane w art. 2 ust. 1 pkt 22a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Nielegalnym powierzeniem wykonywania pracy według polskiego prawa jest powierzenie pracy cudzoziemcowi:

1. nieposiadającemu ważnej wizy lub innego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (np. brak zezwolenia na pobyt czasowy czyli tzw. karty pobytu);
2. nieposiadającemu odpowiedniego zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy (np. brak zezwolenie typu A na pracę – więcej informacji o rodzajach zezwoleń na pracę można przeczytać w innym wpisie klikając w link);

ale także powierzenie pracy cudzoziemcowi:

1. na innych warunkach (np. mniejszy wymiar etatu, niższe wynagrodzenie za pracę lub powierzenie pracy na innym stanowisku niż określone w odpowiednim oświadczeniu o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi, zezwoleniu na pracę lub zezwoleniu na pobyt czasowy i pracę (np. niezgodnym z prawem będzie wykonywanie przez cudzoziemca pracy na stanowisku “specjalista do spraw HR”, podczas gdy w zezwoleniu na pracę wskazano stanowisko “asystenta do spraw HR);
2. bez zawarcia umowy o pracę albo umowy cywilnoprawnej w wymaganej formie (np. cudzoziemiec posiadający status studenta studiów stacjonarnych polskiej uczelni wyższej zwolniony jest z obowiązku uzyskania zezwolenia na pracę, lecz pracodawca musi z nim zawrzeć umowę w formie pisemnej – więcej informacji o zatrudnieniu studentów z zagranicy można przeczytać w innym wpisie klikając w link );
3. posiadającemu podstawę pobytu wykluczającą wykonywanie pracy (np. zatrudnienie cudzoziemca, który posiada wizę wydaną w celu turystycznym, zezwolenie na pobyt czasowy ze względu na okoliczności wymagające krótkotrwałego pobytu).

Podstawy prawne umożliwiające legalne zatrudnienie cudzoziemca zostały określone w art. 87 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Pełna treść ustawy dostępna jest pod adresem.

Typy wykroczeń i kary za nielegalne powierzanie wykonywania pracy

I. Kara grzywny za nielegalne zatrudnienie cudzoziemca:

•  Karę grzywny od 1.000 zł do 30.000 zł można wymierzyć pracodawcy za nielegalne powierzanie wykonywania pracy (np. zatrudnienie cudzoziemca, który nie posiada odpowiedniego zezwolenia na pracę, zgodnie z ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie wydawania zezwolenia na pracę cudzoziemca oraz wpisu oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji oświadczeń oraz nie okaże dokumentów uprawniających do wykonywania pracy bez zezwolenia).
• Karę grzywny od 3.000 zł do 30.000 zł można wymierzyć pracodawcy, jeżeli organ ścigania wykaże, że pracodawca podstępem, wykorzystaniem zależności służbowej lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania doprowadził cudzoziemca do nielegalnego wykonywania pracy lub doprowadził inną osobę do nielegalnego powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi (np. pracodawca zapewnił cudzoziemca, że do jego zatrudnienia wystarczy umowa w formie ustnej). Tą samą karę można nałożyć również na osobę, która żąda od cudzoziemca korzyści majątkowej w zamian za podjęcie działań zmierzających do uzyskania zezwolenia na pracę lub innego dokumentu uprawniającego do wykonywania pracy (art. 120 ust. 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Przykładowo będzie to sytuacja, w której pracodawca żąda wynagrodzenia od cudzoziemca za uzyskanie zezwolenia na pracę typ A.

Pełna treść tej ustawy dostępna jest pod adresem.

• Kara grzywny od 20 zł do 5.000 zł, a także kara ograniczenia wolności może zostać wymierzona pracodawcy za powierzanie wykonywania pracy wielu cudzoziemcom przebywającym bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Odpowiedzialność ponosi podmiot, który zatrudnia więcej niż 9 cudzoziemców. Tej samej karze podlega pracodawca, który zatrudnia małoletniego bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu.

II. Kara grzywny za nieterminowe zawiadamianie organów

Karze grzywny nie niższej niż 100 zł podlega pracodawca, jeżeli nie dopełnił obowiązku powiadomienia pisemnie w terminie 7 dni wojewody, który wydał zezwolenie na pracę o okolicznościach takich jak:

• cudzoziemiec rozpoczął pracę o innym charakterze lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu na pracę (np. zmiana stanowiska z konsultanta do spraw marketingu na doradcę klienta);
• zmiana siedziby lub miejsca zamieszkania, nazwy lub formy prawnej podmiotu powierzającego cudzoziemcowi wykonywanie pracy (np. spółka z. o.o. przekształciła się w spółkę z o.o. spółkę komandytową);
• zmianie uległa osoba reprezentująca pracodawcę zagranicznego;
• cudzoziemiec przerwał pracę na okres przekraczający 3 miesiące (np. przerwa spowodowana złym stanem zdrowia);
• cudzoziemiec zakończył pracę wcześniej niż 3 miesiące przed upływem okresu ważności zezwolenia na pracę.

Karze grzywny od 20 do 5.000 zł podlega pracodawca pracodawca, jeżeli:

• nie powiadomił właściwego powiatowego urzędu pracy o podjęciu przez cudzoziemca pracy na podstawie oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy w dniu rozpoczęcia pracy;
• nie powiadomił właściwego powiatowego urzędu pracy o niepodjęciu pracy przez cudzoziemca w terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy określonego w ewidencji oświadczeń;
• przekazał nieprawdziwe informacje o podjęciu, niepodjęciu lub zakończeniu pracy przez cudzoziemca.

III. Kara grzywny za niezawarcie umowy w formie pisemnej

• Kara grzywny może być wymierzona pracodawcy w wysokości 200 do 2.000 zł, jeżeli pracownik-cudzoziemiec zwolniony jest z posiada zezwolenia na pracę, np. jest nauczycielem języka obcego, który wykonuje pracę w szkole podstawowej, a pracodawca nie zawarł z nim umowy w formie pisemnej (więcej informacji o przypadkach zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia na pracę można przeczytać w innym wpisie klikając w link).
• Kara grzywny może być wymierzona pracodawcy w wysokości od 1.000 zł do 30.000 zł w sytuacji, w której cudzoziemiec musi posiadać zezwolenie na pracę, a pracodawca nie zawrze z nim umowy w formie pisemnej oraz nie przedstawi cudzoziemcowi tłumaczenia umowy na język dla niego zrozumiały – przed zawarciem tej umowy.

Kto kontroluje legalność zatrudnienia cudzoziemców?

Do kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców uprawnione są Straż Graniczna (SG) i Państwowa Inspekcja Pracy (PIP). Kontrola legalności pobytu cudzoziemców w Polsce należy do kompetencji SG, Policji oraz Służby Celno-Skarbowej.

SG prowadzi kontrole osób prawnych i osób fizycznych zatrudniających cudzoziemców, a także cudzoziemców prowadzących w Polsce działalność gospodarczą. PIP jest uprawniona do kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców w oparciu o zawarte z nimi umowy o pracę oraz umowy cywilnoprawne.

W 2019 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 8.348 kontroli legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzoziemców, a funkcjonariusze SG przeprowadzili 26.757 kontrolę legalności pobytu, którymi objętych było 61.355 cudzoziemców. Nieprawidłowości dotyczyły ponad 26,6 tysięcy osób.

SG przeprowadziła również 4.094 kontrole legalności zatrudnienia, w wyniku których ustalono, że 14.740 cudzoziemców wykonuje prace niezgodnie z przepisami. Wśród osób najczęściej naruszających przepisy byli obywatele Ukrainy (13,3 tys.), Gruzji (476), Mołdawii (326) i Białorusi (243).

Źródło

PIP podjęła kontrolę legalności powierzania pracy blisko 43,4 tys. cudzoziemcom. W 2019 r. powierzenie cudzoziemcowi nielegalnego wykonywania pracy stwierdzono w czasie 1.705 kontroli, tj. w trakcie 20,4% kontroli prowadzonych w zakresie legalności zatrudnienia cudzoziemców.

Źródło

Kontrolerzy PIP oraz SG są uprawnieni do sprawdzenia akt osobowych i wszelkich dokumentów związanych z wykonywaniem pracy przez pracowników lub osoby świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy.

Z powyższego wynika, że PIP oraz SG ma dostęp do wszystkich dokumentów, które są niezbędne do przypisania danemu podmiotowi odpowiedzialności za nielegalne powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcom.

Skutki skazania pracodawcy za nielegalne powierzanie wykonywania pracy cudzoziemcom

I. Odmowa wydania zezwolenia na pracę oraz wpisania oświadczenia do ewidencji

Szczególnie istotnym przepisem dla podmiotów zatrudniających cudzoziemców jest art. 88j oraz art. 88 z ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Konsekwencją nielegalnego zatrudnienia cudzoziemca będzie odmowa wydania nowych zezwoleń na pracę dla cudzoziemców, o które wnioskuje dany podmiot oraz odmowa wpisania oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji oświadczeń.

Wojewoda wydaje odmowę, gdy podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi:

• został prawomocnie ukarany za wykroczenie określone w art. 120 ust. 3-5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. za wprowadzenie w błąd, żądanie korzyści majątkowej od cudzoziemca, doprowadzenie innej osoby do powierzenia cudzoziemcowi nielegalnego wykonywania pracy);
• w ciągu dwóch lat od uznania za winnego w zakresie nielegalnego powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi, został ponownie ukarany za podobne wykroczenie.

Analogiczne przesłanki dotyczą odmowy wpisania przez starostę oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji oświadczeń.

Prawomocne ukaranie oznacza definitywne zakończenie postępowania karnego. Jeżeli proces się dalej toczy (np. wniesiono sprzeciw od wyroku nakazowego w terminie 7 dni od dnia doręczenia), to podmiot powierzający wykonywanie pracy ma dalej możliwość zatrudniania nowych cudzoziemców na podstawie zezwolenia na pracę lub wpisanego oświadczenia do ewidencji oświadczeń.

Wojewoda lub starosta nie odmówi wydania zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy w przypadku, w którym podmiot powierzający został skazany wyłącznie jeden raz na podstawie art. 120 ust. 1.

Należy zaznaczyć, że ponowne ukaranie nie musi dotyczyć tego samego wykroczenia – wystarczy, że będzie podobne.

II. Odmowa udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę

Kolejny skutek nielegalnego zatrudniania cudzoziemców wpływa pośrednio na podmiot powierzający wykonywanie pracy, albowiem zgodnie z art. 117 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach odmawia się udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę dla cudzoziemca, gdy:

• podmiot powierzający wykonywanie pracy został prawomocnie ukarany za wykroczenie, o którym mowa w art. 120 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy i w ciągu 2 lat od ukarania został ponownie ukarany za podobne wykroczenie;
• podmiot powierzający wykonywanie pracy został prawomocnie ukarany za wykroczenia, o których mowa w art. 120 ust. 3-5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Przypomnieć należy, że posiadanie samego zezwolenia na pracę lub wpisanego oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy do ewidencji oświadczeń nie uprawnia do legalnego wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Cudzoziemiec musi posiadać podstawę legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – np. decyzję o udzieleniu zezwolenia na pobyt czasowy.

III. Pokrycie kosztów zobowiązania do powrotu

Należy zwrócić również uwagę na kwestię kosztów związanych z wykonaniem decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, jeżeli w dniu wszczęcia kontroli legalności wykonywał pracę bez odpowiedniego zezwolenia lub oświadczenia.

Jeżeli decyzja o zobowiązaniu do powrotu zostanie przymusowo wykonana, to pracodawca będzie zobowiązany do poniesienia jej kosztów.

Ich wysokość jest ustalana w drodze decyzji administracyjnej na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jeśli koszty ulegną zmianie, decyzja również może ulec zmianie.

Roszczenie o zapłatę zaległego wynagrodzenia oraz zakaz dostępu do środków z budżetu państwa

Ustawa z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w szczególny sposób reguluje odpowiedzialność podmiotów powierzających wykonywanie pracy cudzoziemcom.

To na przedsiębiorcy spoczywa obowiązek żądania od cudzoziemca przedstawienia przed rozpoczęciem pracy ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Jeżeli podmiot powierzający wykonywanie pracy na tym etapie nie zauważy, że wiza cudzoziemca straciła ważność lub nie posiada innej aktualnej podstawy do pobytu, to w konsekwencji będzie ponosił pełną odpowiedzialność za brak rzetelnej weryfikacji przyszłego pracownika.

Jeżeli cudzoziemiec nie ma podstawy do pobytu, a powierzono mu wykonywanie pracy, to:

• przysługiwać mu będzie roszczenie o wypłatę zaległego wynagrodzenia za pracę. W przypadku stosunku pracy, domniemywa się, że stosunek ten istniał przynajmniej 3 miesiące, a w przypadku innej umowy cywilnoprawnej domniemuje się, że wynagrodzenie uzgodniono w wysokości trzykrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę;
• wobec podmiotu zatrudniającego cudzoziemców można orzec zakaz dostępu do środków pochodzących z funduszy strukturalnych, funduszu spójności na okres od 1 roku do 5 lat, a także obowiązek zwrotu już wypłaconych środków otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzających wydanie wyroku.

Zapraszamy do skorzystania z pomocy naszej Kancelarii. Zespół doświadczonych prawników wesprze pracodawcę we wszelkich sprawach związanych z zatrudnianiem cudzoziemców, a także podczas kontroli Straży Granicznej czy Państwowej Inspekcji Pracy.

Korzystając z naszej usługi, będziecie mieli Państwo pewność, że proces zatrudniania przebiegnie zgodnie z przepisami prawa.

Przygotowali:
Kamil Dolniak
młodszy prawnik

Piotr Sawicki
adwokat

***

Po przeczytaniu: „Co grozi pracodawcy za nielegalne powierzanie wykonywania pracy cudzoziemcom? ”, zapraszam również do lektury:

• Zezwolenie na pracę sezonową – sposób legalizacji pracy cudzoziemca w rolnictwie lub ogrodnictwie 
• Obowiązki podatkowe pracodawcy związane z zatrudnieniem cudzoziemca