Dyrektywa work-life balance

Do 2 sierpnia 2022 r. Polska ma czas na wdrożenie dyrektywy UE 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów (tzw. dyrektywa work-life balance).

Dyrektywa zakłada zmiany w prawie mające na celu wspieranie równości mężczyzn i kobiet w odniesieniu do ich szans na rynku pracy oraz zapewnia dodatkową ochronę pracownika z powodów związanych z macierzyństwem i rodzicielstwem w celu pogodzenia życia rodzinnego z zawodowym.

Dyrektywa przewiduje indywidualne prawa związane z:

• urlopem ojcowskim, urlopem rodzicielskim i urlopem opiekuńczym;
• elastyczną organizacją pracy dla pracowników będących rodzicami lub opiekunami. 

Dyrektywa work-life balance – jaki jest cel wprowadzenia ?

Ustawodawca europejski uzasadnia, że równowaga między życiem zawodowym a prywatnym jest dużym wyzwaniem dla rodziców i opiekunów, którzy są pracownikami, w szczególności z uwagi na częste zmiany godzin pracy lub wydłużenie czasu pracy. 

Posiadanie chorego lub niesamodzielnego krewnego lub podopiecznego również może mieć negatywny wpływ na zatrudnienie zwłaszcza kobiet i powoduje, że niektóre z nich zupełnie wycofują się z rynku pracy.

Prawodawca unijny zwraca również uwagę na problemy, jakie wynikają ze starzenia się społeczeństwa.

Urlop rodzicielski

Zgodnie z postanowieniami dyrektywy, państwa członkowskie, w tym Polska, muszą wprowadzić niezbędne środki w celu zapewnienia, aby każdy pracownik miał indywidualne prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze czterech miesięcy do wykorzystania przed osiągnięciem przez dziecko określonego wieku, maksymalnie ośmiu lat.

W tym miejscu warto wskazać, że w polskim kodeksie pracy istnieją już uregulowania, które zapewniają 32 tygodnie (8 miesięcy) urlopu rodzicielskiego (lub 34 w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka) do ukończenia przez nie 6. roku życia.

Dyrektywa wprowadza wymóg, aby 2 miesiące przysługującego urlopu nie mogło zostać przeniesione na drugiego z rodziców. Wykluczona będzie sytuacja, obecnie dopuszczalna na mocy kodeksu pracy, aby tylko jeden z rodziców wykorzystał całość przysługujących mu dni urlopowych.

Unormowanie to ma gwarantować wykonywanie prawa do urlopu rodzicielskiego skutecznie i na równych zasadach przez obojga rodziców i ma wyeliminować sytuacje, w których jedynie matka korzysta z urlopu rodzicielskiego kosztem swojego życia zawodowego.

Elastyczna organizacja pracy

Unijny prawodawca nakazuje, aby pracownicy posiadający dzieci do określonego wieku – co najmniej do ośmiu lat – oraz opiekunowie, mieli prawo do występowania z wnioskiem o elastyczną organizację pracy w celu sprawowania opieki. Elastyczna organizacja pracy może oznaczać:

• pracę zdalną, 
• elastyczne rozkłady czasu pracy,
• zmniejszenie wymiaru czasu pracy.

W każdym wypadku pracodawca będzie musiał uzasadnić odmowę udzielenia zgody na taką organizację pracy.

Państwa członkowskie będą mogły uzależnić przyznanie prawa do występowania z wnioskiem o elastyczną organizację pracy od wcześniejszego okresu pracy lub stażu pracy (maksymalnie sześć miesięcy).

Urlop opiekuńczy

Zgodnie z obowiązującym w Polsce stanie prawnym, pracownikowi przysługują w ciągu roku kalendarzowego dwa płatne dni zwolnienia z pracy na sprawowanie opieki nad dzieckiem, które nie ukończyło jeszcze 14 lat.

Dyrektywa przewiduje rozszerzenie dni urlopu opiekuńczego do pięciu dni roboczych w roku, które mają przysługiwać nie tylko na opiekę nad dzieckiem, lecz także krewnym lub osobą zamieszkującą z pracownikiem w tym samym gospodarstwie domowym, jeśli wymagają znacznej opieki lub znacznego wsparcia z poważnych względów medycznych.

Rozwiązanie to podyktowane jest nowymi wyzwaniami, które stawia przed nami starzenie się społeczeństwa.

Czas wolny od pracy z powodu działania siły wyższej

Dyrektywa nakłada na państwa obowiązek zapewnienia, aby każdy pracownik miał prawo do czasu wolnego od pracy z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem. Uprawnienie to ma przysługiwać w sytuacjach, w których niezbędna jest natychmiastowa obecność pracownika w miejscu, gdzie potrzebna jest jego pomoc rodzicielska bądź opiekuńcza.

W razie jakichkolwiek wątpliwości zapraszamy do kontaktu z prawnikami Kancelarii Sawicki i Wspólnicy. Doświadczeni prawnicy odpowiedzą na wszelkie pytania dotyczące dyrektywy oraz związanych z tym  koniecznych zmian w polskim prawie pracy.

Przygotowali:

Karolina Staroń
młodszy prawnik

Piotr Sawicki 
Adwokat

***

Zawarcie umowy o pracę zdalną i jej rozwiązanie

Ustawodawca, mając na uwadzę sytuację epidemiczną w Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadził do systemu prawnego instytucję pracy zdalnej.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: „Ustawa”) … [Czytaj dalej…]