Zakaz konkurencji w umowie o pracę

Pracodawca w celu zabezpieczenia swoich interesów przed zagrażającymi jego działalności zachowaniami zarówno aktualnie zatrudnionych, jak i byłych pracowników może wprowadzić zakaz konkurencji w umowie o pracę. 

1. Czym jest działalność konkurencyjna

Działalność konkurencyjna to aktywność pracownika lub byłego pracownika pokrywająca się z podstawową działalnością przedsiębiorstwa lub działalności pracodawcy, która narusza jego istotny interes.

Pracownik lub były pracownik nie może działać na rzecz innego podmiotu prowadzącego działalność konkurencyjną wobec swojego pracodawcy.

Osoba objęta zakazem konkurencji nie może również prowadzić własnej działalności w zakresie objętym zakazem konkurencji.

Do przyjęcia, że pracownik dopuścił się naruszenia zakazu konkurencji nie jest konieczne stwierdzenie, iż działalność konkurencyjna miała charakter stały i powtarzalny, wystarczy stwierdzić jednorazową czynność.

2. Kodeks pracy, a zakaz konkurencji w umowie o pracę

Kodeks pracy reguluje stosunki prawne pomiędzy pracodawcą a pracownikiem, w tym kwestię zakazu konkurencji przy zawieraniu umowy o pracę.

Ustawa wprost nakazuje zawierać odrębną umowę o zakazie konkurencji. W praktyce natomiast najczęściej umowa o pracę zawiera w sobie klauzulę o zakazie konkurencji.

Zauważyć jednak należy, iż zakaz konkurencji zawsze jest rozpatrywany jako odrębna umowa nawet w przypadku wprowadzenia zakazu konkurencji za pośrednictwem klauzuli umownej do umowy o pracę.

3. Okres obowiązywania zakazu konkurencji

Zakaz konkurencji może obowiązywać zarówno przez cały okres trwania stosunku pracy, jak i po rozwiązaniu tego stosunku.

Należy zwrócić uwagę na istotne różnice pomiędzy zakazem w trakcie trwania umowy, a ograniczeniami wiążącymi pracownika po zakończeniu stosunku pracy.

A. Zakaz konkurencji w trakcie stosunku pracy

Pracownik, wykonujący pracę na rzecz pracodawcy, z którym zawarł umowę o pracę z klauzulą o zakazie konkurencji albo odrębną umowę o zakazie konkurencji, jest zobowiązany do powstrzymania od wykonywania pracy na rzecz innego podmiotu prowadzącego działalność konkurencyjną i od samodzielnego prowadzenia działalności konkurencyjnej.

W przypadku naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji w trakcie stosunku pracy, pracodawca może dochodzić odszkodowania. Odszkodowanie takie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę przysługującego w dniu wyrządzenia szkody.

Przy zakazie konkurencji w trakcie stosunku pracy, pracodawca nie jest zobowiązany do wypłacania comiesięcznego odszkodowania za przestrzeganie zakazu konkurencji, natomiast pracownik nie może zostać obciążony karą umowną za złamanie zakazu konkurencji.

B. Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Zakaz konkurencji może również obowiązywać po rozwiązaniu stosunku pracy. W takim przypadku strony muszą określić okres obowiązywania zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy oraz wysokość odszkodowania należnego pracownikowi od pracodawcy.

Ustawodawca nie określa maksymalnego czasu obowiązywania zakazu konkurencji. Należy jednak zaznaczyć, że nie może on wiązać pracownika bezterminowo. Prawidłowe określenie czasu obowiązywania ograniczeń jest pewnym wyzwaniem.

Najczęściej powinien być on związany z okresem, przez który know-how pracownika i posiadana przez niego wiedza na temat pracodawcy, jego oferty, stosowanych rozwiązań, kontrahentów pozostaje aktualna i zachowuje istotną wartość gospodarczą.

W praktyce najczęściej zakaz konkurencji zostaje ustanowiony na okres 2 lat po ustaniu stosunku pracy oraz nie przestaje obowiązywać, nawet gdy pracodawca już dochodził od pracownika odszkodowania za złamanie zakazu konkurencji.

4. Kara umowna za złamanie zakazu konkurencji

Przy obowiązywaniu zakazu konkurencji po rozwiązaniu stosunku pracy, Pracodawca nie tylko może dochodzić odszkodowania zgodnie z przepisami, a również może ustanowić w umowie o pracę albo umowie o zakazie konkurencji karę umowną za każdorazowe złamanie obowiązku powstrzymania się od działalności konkurencyjnej.

Wysokość kary umownej nie ma charakteru bezwzględnego. Powinna być ona odpowiednio dotkliwa, a jednocześnie nie może być rażąco wygórowana.

W przypadku zastrzeżenia kary umownej, której wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wynagrodzenia uzyskiwanego z uprzednio istniejącego stosunku pracy, jej wysokość może podlegać miarkowaniu (zmniejszeniu) przez sąd.

5. Odszkodowanie za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej

Po ustaniu stosunku pracy byłemu pracownikowi jest należne odszkodowanie za przestrzeganie zakazu konkurencji. Odszkodowanie takie nie może być niższe od 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji.

Zakazu konkurencji nie można wypowiedzieć. Jednak w pewnych okolicznościach okres jego obowiązywania może ulec skróceniu. Są to sytuacje, kiedy ustały przyczyny uzasadniające taki zakaz, np: zmiana głównego przedmiotu działalności tak, żeby nie można było zakwalifikować go jako działalność konkurencyjną lub pracodawca nie wykonuje swoich obowiązków co do wypłaty miesięcznego odszkodowania należnego pracownikowi.

Zapraszamy do kontaktu z Kancelarią. Doświadczeni prawnicy udzielą Państwu profesjonalnej porady i informacji na temat zasad obowiązywania zakazu konkurencji przy umowie o pracę oraz przeanalizujemy każdą umowę pod kątem obowiązywania zakazu konkurencji, czy należnego odszkodowania.

Przygotowali:

Damian Grodziński
aplikant adwokacki

Alina Ugay
młodszy prawnik

***

Zawarcie umowy o pracę zdalną i jej rozwiązanie

Ustawodawca, mając na uwadzę sytuację epidemiczną w Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadził do systemu prawnego instytucję pracy zdalnej. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych… [Czytaj dalej…]